Lastik Hakkında Bilmedikleriniz..

Lastik Nedir?

Üstün bir teknoloji ürünü olan lastik, aracın zeminle tek temas noktasıdır. Bu temas noktasının alanı, her lastik için bir kartpostal büyüklüğündedir. Lastik çeşitli işlevlerini yerine getirmek için, işte bu birkaç santimetre karelik alanla yetinmek zorundadır. Lastiğin en önemli işlevlerini ise şöyle sıralayabiliriz:
Taşımak: Aracı ve tüm yükünü taşımak, ama aynı zamanda kalkış ve fren anında ortaya çıkan büyük yük transferine mukavemet göstermek.
Aktarmak: Fren yapıldığında ve viraj alırken motorun gerekli gücünü aktarmak.
Yönlendirmek: Yolun durumu ve iklim şartları ne olursa olsun, aracı büyük bir emniyetle yönlendirmek.
Pürüzlerin etkisini azaltmak: Şoförün ve yolcuların konforunu sağlamak, aracın uzun ömürlü olması için yolun pürüzlerinin etkisini azaltmak.
Uzun ömürlü olmak: Performansını milyonlarca lastik devri boyunca en üst düzeyde tutmak için uzun ömürlü olmak.Lastiklerinizin bütün özelliklerinden en iyi şekilde faydalanmanız için bu broşürdeki bilgi ve önerileri dikkatlice okumanızı tavsiye ederiz.

Lastik aracın zeminle temas noktasıdır.

 

Bir lastik üzerindeki bilgiler nasıl okunur ?
1 ) “Bib”, aşınma göstergesinin yerini belirler. (Bibendum: Michelin’in sembolik lastik adamı)
2 ) Lastiğin deseni : MXV3A
3 ) Tescilli Marka
4 ) Lastiğin eni = l 85mm
5 ) Lastiğin serisi (H/S %55]
6 ) Lastik konstrüksiyonu: R (Radyal)
7 ) Jant çapı 15 inç
8 ) Lastik başına 487 kg 9) Hız kodu: (V= 240km/h) 10 ) Şambrelsiz lastik: Tubeless

l – Lastiğin değiştirilme zamanını gösteren “bibendum”
2-Lastiğin deseni (MXV3A)
3-marka – MICHELIN
4 – Lastiğin kesit genisjiği(l 95 mm)
5 – Lastiğin serisi (H/S Q/o55)
6 – Yapı (R: Radyal)’
7 – Jant çapı (15 inç)
8 – Yük endeksi (83)
9 – Hız kodu (V=240km/h)
10-Tubeless lastik

AZAMI HIZ KODLARI
M: 160 km/h Q: 160 km/h R: 170 km/h S: 180 km/h T: 190 km/h H: 210 km/h V: 240 km/h Z: 240 km/h üzerindeki hızlar W: 270 km/h Y: 300 km/h

UYGUN ŞİŞİRİN
Azami performans sağlamak ve kendi emniyetiniz için lastiklerinizi uygun şişirin.
Lastiklerinizin basıncını, stepneniz de dahil olmak üzere/ kontrol edin.Normal şartlar altında, lastiklerinizin basıncı düzenli olarak düşer.

Lastiklerinizin, basıncı onbeş günde bir, soğukken, yani, aracınızı kullandıktan en az bir saat veya düşük hızda iki üç kilometre kullandıktan sonra, kontrol edilmelidir.Araç seyir halindeyken, lastiklerin basıncı artar, bu nedenle kesinlikle, yeni durdurulmuş olan bir aracın lastiklerini indirmeyin. Sıcak lastiklerin basıncının, soğuk haldeki basınçtan en az 4 psi daha fazla olduğunu unutmayın.
Lastikleri fazla şişirmeniz gereken durumlar: Yüksek hızda uzun bir yol yapmanız gerekiyorsa veya aracınızın yükü fazlaysa, lastiklerinizin basıncını arttırmanızda yarar vardır.
Bunun için, araç üreticisinin tavsiye ettiği yüklü veya uzunyol basınçlarını kullanınız. Araç üreticisinin basınç tavsiyesini kapı içlerinde, bagaj kapağının içindeki etiketlerde veya aracın el kitabında bulabilirsiniz.

Yeterince şişirilmemiş lastikler: Yeterince şişirilmediklerinde lastiklerinizin kenarlarına normalden fazla yük biner; bu da lastik karkasının gereğinden fazla yorulmasına, darbelere karşı daha kırılgan olmasına, lastiklerin ısısının artmasına ve anormal bir aşınmaya neden olur.Bunun sonucu olarak, lastiklerinizin maruz kaldığı telafi edilmez zarar, anında veya daha sonra lastiğin patlamasına neden olur.

Her yolculuktan önce ve sonra, lastiklerinizin basıncını kontrol edin. Lastiklerin basıncı düştüğünde, nedenin bulunması ve gerekiyorsa lastiğin tamiri için muhakkak bir lastik tamircisine başvurulması gerekmektedir.
Sübap: Lastik için hayati önemi olan bu parça her yeni lastik değişiminde mutlaka değişmelidir.

Sübap kapağı: Görünürde lüzumsuz bir ayrıntı gibi görünüyorsa da, lastiğinizin hava kaçırmaması için çok önemli bir unsurdur. Lastiklerin her basınç kontrolünden sonra, temizlenerek yerine takılmalıdır.
Karavan veya tekne çeken araçlar…
Bu özel hallerde, römorkun aracın yükünü arttırdığı unutulmamalıdır. Dolayısıyla aracınızın arka lastiklerinin basıncının arttırılması gerekmektedir.Daha fazla bilgi için Michelin bayilerine başvurabilir, bu konudaki uzmanlığımıza güvenebilirsiniz.

ÖZEN GÖSTERİN,LASTİĞİNİZİN ÖMRÜ UZASIN
Lastikleriniz, performanslarından hiçbir şey kaybetmemeleri için, düzenli olarak ve her uzun yoldan önce muhakkak kontrol edilmelidir.Şu akıldan çıkarılmamalıdır ki, bakım, aracın genel durumu, kullanma tarzı ve yolların durumu, lastiklerin ömrünü büyük ölçüde etkiler.Belli bir hızdan itibaren ortaya çıkan titreşimleri önlemek için, balans ayarını bir uzman yapmalıdır, zira bu işlem, teknik bilgi ve özel cihazlar gerektirmektedir.

Lastiklerinizin aşınmasını ve ömrünü etkileyen faktörler:
Aracın özellikleri (ağırlık, güç, …), yolların güzergahı (düz, virajlı), yol kaplaması (düzgün satıh, bozuk satıh), aracın mekanik durumu (ön rot ayarı, arka rot ayarı, amortisör ve frenlerin durumu …), kullanma tarzı (ani kalkış,kazık fren, viraj alış hızı…), sürat (lastikler, düz yolda, 120 km/h’lik bir süratte, 70 km/h süratte olduğundan iki misli daha çok aşınırlar.),ortam sıcaklığı.Lastiklerin basıncı eğer gerekli düzeyde değilse, lastikler daha çabuk ve düzensiz şekilde aşınırlar. Bundan başka istek dışı meydana gelen darbeler de (kaldırıma vurma, yol üzerindeki çukurlar) aracın mekanik bazı aksam ayarının bozulmasına veya tahribatına neden olabileceği gibi lastiklerin içten hasar görmesine de neden olabilir; bu hasarın sonuçları, bazen çok sonra ortaya çıkabilir. Lastiklerinizin düzenli kontrol edilmesi sayesinde, hataları (anormal aşınma, basınç düşmesi…) belirleyebilir ve zamanında önlemini alabilirsiniz. Lastiğin kalitesini koruyabilmek için, en ufak bir şüpheniz olduğunda, sürüş konforunuz ve emniyetiniz için bir Michelin uzmanına danışın.

LASTİKLERİNİZİN AŞINMASINI YAKINDAN İZLEYİN.
Lastiklerinizin dişini (desenini) kontrol ederek aşınmalarını izleyebilirsiniz.Lastik deseni, özellikle ıslak zeminde çok önemli bir emniyet faktörüdür.Bütün lastiklerde l .6 mm kalınlığında bir aşınma göstergesi bulunur.Michelin lastiklerinde bu gösterge, lastiğin yan omuzunda bulunan Bib (Michelin’in lastik adamı) ile belirtilmiştir.Lastiklerinizin aşınma derecesini saptamak için bu göstergeye bakmanız yeterlidir. Lastikleriniz yasal aşınma sınırına gelmemiş olsalar bile, lastiğinizin su boşaltma hızı aşınma ile azalmış olacaktır.

AKILLI SECİM, HUZURLU SÜRÜŞ
Aracınızın orjinal lastikleri, onun performansını azami düzeye ulaştıracak şekilde seçilmiştir. Ama siz kullanma tarzınızı, iklim şartlarını, yolların durumu ve uzunluğunu göz önünde bulundurarak, başka bir seçim yapabilirsiniz. Ancak, her koşulda, size, kullanma şartlarınıza en uygun çözümü teklif edecek bir Michelin bayiine danışmanız menfaatinize olacaktır.
Lastik takma, değiştirme, rot ayarı, uzman işidir:
Yanlış takılmış veya değiştirilmiş bir lastik, hem kendi performansını azaltır, hem de sizin emniyetinizi tehlikeye sokar.

Bir lastiğin takılması ve balans ayarının yapılması profesyonel işidir. Özel durumlar ve geçici olarak kullanılan stepneler dişinde aynı aks üzerine monte edilen lastikler birbirinin aynı olmalıdır.Aracın yola iyi intibakı için, en yeni veya en az aşınmış lastikler, araç ister önden ister arkadan çekişli olsun, mutlakı arka dingile takılmalıdır. Patlama halinde gerekli muayenede sonra, bir lastik tamircisi, lastiğin tamirine karar vermelidi ve tamir için mutlaka mantar yama tabir edilen yama terci edilmelidir. Hiç bir zaman sıcak tamir ve fitilli tamir yaptırmayınız. Sübap ve iç lastiğin her müdahaleden sonra, değiştirilme: tavsiye edilir.Tubless bir lastiğe iç lastik konulması tavsiye edilmez.Çivili lastiklerin kullanımı değişik ülkelerde yönetmeliklerle düzenlenmiştir, bu lastikleri taktırmadan önce, ilgili yönetmelik hakkında bilgi edinmenizde yarar vardır.
Dikkat: “M+S” kar lastiklerinin sürat kapasitesi, aracın orijinal lastiklerinden daha düşük olabilir. Bu hallerde seyir sürati bu tahditlere uygun olarak düşürülmelidir.

İlerlemenin Sırrı Sürekli Yenilik.
1889 yılında Edouard Michelin, kendi adını taşıyan şirketin başına geçer.Çok az bir zaman sonra da, değiştirilebilen bisiklet lastiğinin patentini alır ve şirket bütün gücünü, lastik tekniğinin gelişmesine adar. Böylece, 1895 yılında, dünya tarihinde ilk defa, “l Eclair” (şimşek) adı verilen otomobil, şişirilebilen lastikli tekerler üzerinde yürütülür.
Paris – Bordeaux – Paris yarışına katılan bu otomobil, bu lastiğin o zamana kadar kullanılan dolgu lastikten çok daha iyi performans verdiğini ortaya koyar. 1898 yılında yaratılan Bibendum tiplemesi (Michelin ‘in sembolü lastik adam), araştırmadan yeniliğe, bisiklet lastiğinden, uçak lastiğine kadar bütün tekerlekli araçlarda lastik kullanımının öncülüğünü yapan şirketin sembolü olur. l 946 yılında, çelik gövdeli radyal lastik patentinin şirketçe alınması, dünya taşımacılığında yeni bir çığır açar.Böylece sürekli yenilenme ve ileri teknoloji sayesinde, Michelin, lastik piyasasında dünya lideri olur.

Bir araç ile zemin arasındaki tek ilişki lastiktir.
Bir otomobil lastiğinin zeminle temas alanı avuç içi büyüklüğündedir.
Yandaki resim lastiğin ağır yol şartlarında zeminle temasını göstermektedir

Arabanızın performansına uygun lastiği nasıl seçmelisiniz ?
? Lastiğin hız ve yük endeksi takılacağı aracın teknik özelliklerine göre belirlenir.
? Lastiğin ebadı, hız ve yük endeksleri, araç üreticisi firma tarafından en konforlu ve emniyetli kullanımı sağlamak amacına yönelik olarak belirlenmiştir.
? Hız endeksi yalnızca ulaşılması gereken hız sınırını değil, aynı zamanda aşağıdaki üç ana özelliği bir araya getiren direnç endeksine karşılık gelir.

PERFORMANS / SÜRÜŞ / EMNİYET

Lastiklerinizi ne zaman değiştirmelisiniz ?
ISLAK YOLDA TUTUŞ
110 km/s’te yeni Lastik 110 km/s’te 3 mm Kullandığınız lastiklerin diş derinliği l .6 mm’ye düştüğünde emniyetiniz için yeni lastiklerle değiştirmelisiniz.
?Yandaki resimde görüldüğü gibi yeni lastik, suyu gayet rahat bir şekilde boşaltırken, kullanılmış lastik suyu boşaltamadığından tehlikeli bir sürüş arzedecektir.

Neden her yeni lastikle beraber sübabın da değiştirilmesi şarttır?
– Sübap kullanılır.
– Subap eskir. ,
– 1 OOkm/s hızla 195/70×14 ebadmdaki lastiğin üzerinde l .7 kg’lık merkezkaç kuvvet uygular.
– Eğer subap uzun süredir kullanılıyorsa, lastiğe her müdahelede veya her lastik değişiminde yenilenir. Su geçİrmezlığıin sağlanması için bir subap kapağı Kullanılması şarttır.
Sübap/ lastiğin hava gecirmezliğini dolayısıyla uzun ömür ve emniyetini sağlar
? Kullanım esnasında subap merkezkaç kuvveti ve yorulma nedeniyle aşınır (Saatte 100 km hızla 195/70 R 14 ebadında tekerleğe takılan subap l .7 kg’lik dengesiz yük uygular)
? Tasarruf amacıyla yeni subap alınmaması durumunda, lastiğin uzun ömür ve emniyeti tehlikeye düşecektir.

Neden balans yapılır ?
TAŞIMAK YÖNLENDİRMEK HIZLANDIRMAK FRENLEMEK
Balans ayarı dönen parçaların düzensiz titreşimlerini önlemek amacıyla gereklidir.
Lastik ve dolayısıyla araç dengelenmediği takdirde:
? Sürüş konforunda azalma
? Lastiğin süspansiyon, direksiyon, dönüş unsurlarında bozulma meydana gelecektir.
Sürüş esnasında titreşimler hissedilmez. Araç tarafından bu titreşimler yok edilse dahi ön jantlarda olduğu gibi arka jantlarda da balanslarına çok önemlidir. Balanssızlık aracı kullanırken hissedilmese bile araca zarar veriyor olabilir. Bu nedenle hem ön hem arka lastiklere balans işlemi uygulanmalıdır.

Jantları iyi merkezlemek için ne yapmalısınız ?

BIJONLARI SIKARKEN TORKMETRE KULLANMALIDIR
Jantlar araca takılırken bijonlar gereğinden fazla sıkılmamalı ve torkmetre kullanılmalıdır.
Bijonlarm dengeli sıkılması:
?Jant ve aksların yıpranmasını önleyecektir.
? Tüm bijonların eşit oranda sıkıştırılmasını sağlayacaktır.
? Lastiğin çıkarılmasını kolaylaştıracaktır.

Lastik hava basıncı neden ve nasıl kontrol edilmelidir ?
Eğer lastik olması gerektiğinden %20 eksik şişirilirse, lastik ömrü aşağı yukarı %30 oranında azalır.
Doğru basınç, lastiğin uzun ömür ve emniyetin sağlayan en önemli faktördür. Basınç, lastik soğuk iken kontrol edilmelidir. Lastik sıcak iken basınç kontrolü yapılırsa, tavsiye edilen basınç oranına en az 4 psi ilave edilmelidir. Lastik basınçları düzenli olarak kontrol edilmelidir (en az onbeş günde bir)
Lastik hava basınç düşüklüğü aşağıdakilerle açıklanabililir
? Kullanımdan ötürü lastik havasının doğal olarak düşmesi
? Hava sıcaklığındaki değişmeler.
? Yabancı bir cismin (çivi vb) lastiğe batması sonucu. Tubless lastiklerde çivi lastikten çıkmadığı sürece lastiği havası tamamen boşaltmaz. Ancak lastiğin hareketinde dolayı çivi yerinde kalsa bile hava kaçırır.

Lastik hava basıncı nasıl ayarlanmalıdır ?
Lastik şişirme basıncı aracın kullanımına bağlıdır.
Tavsiye edilen basınç, araçtan araca farklılık gösterebilir. Her koşulda araç üreticisinin tavsiyesine uyunuz. Karavan, römork ve tekne taşıyıcı gibi çekilen araçların lastiklerine özel basınç uygulanmalıdır.
Neden yeni ve az kullanılmış lastikler arkaya takılmalıdır ?

DEĞİŞME VAKTİ GELMİŞ
Ani frenleme, keskin virajları dönme ve özellikle kaygan yüzeyler gibi zor durumlarda yol hakimiyetini sağlayabilmek için yeni veya az kullanılmış lastikler mutlaka arka dingile takılmalıdır.
Resim l: Çoğu araçlar önden çekişlidir. Yani ön lastikler arka lastiklere nazaran daha hızlı aşınır. Sürücüler genelde öne daha az tutunan lastiğe alışkındır.
Resim 2: Yeni lastikler öne takılırsa
1 ) Aracın hareketleri farklılaşacak, kullanıcı adaptasyon güçlüğü çekecektir. Aracın yol tutuşu tersine dönecektir
2 ) Kayan bir yolda, önce kontrol edilemeyen aksta, yani arka taraftaki tutuş gücü azalacaktır.
Resim 3: Yeni lastikler arkaya takılırsa:
1 ) Araç hareketleri, sürücünün alışkın olduğu normal haline dönecektir (Yol tutuşu eskisinden daha fazla oranda sağlanacaktır)
2 ) Sürücünün kontrol edemediği arka dingil lastiklerinin yol tutuş kabiliyeti artar. Eğer lastikler kısmen yeniyse yerlerinde bırakılmalıdır.
? Eğer lastikler kısmen yeniyse yerlerinde bırakılmalıdır.

Araç geometrisi neden iyi ayarlanmalıdır ?
Negatif kamber Pozitif kamber
Dönen aksamın geometrik bozukluğu lastiklerin çabuk aşınmasına/ hatta yol üzerindeki hareketlerinin bozulmasına ve araç emniyetinin azalmasına sebep olacaktır. Lastik paralelliği sistematik olarak kontrol edilmelidir.
Bu nedenle aracınızı düzenli olarak bir rot ayar servisinde kontrol ettiriniz.
Lastik tamiri bir profesyonelin işidir.

Her türlü delinmede lastiğin tamir edilebilmesi için janttan sökülmesi gerekmektedir.

? Lastikteki bazı delinmeler yalnız içeriden görülebilir
? Yukarıdaki iki şekil kullanıcıya gösterilerek izah edilmelidir.
? Lastiğin aşınma derecesine bakarak tamirin gerekliliğine karar verilmelidir.
? Teknik açıdan doğru yamalar

Lastiğin Tarihçesi

Tekerlek lastiğinin ilk adımı J.B.Dunlop` un oğlulunun üç tekerlekli bisikleti için tahta bir tekerlek üzerine lastik solusyonu emprenye edilmiş çadır bezini çivilerle tutturup hava ile şişirerek elde ettiği basit lastik modeli ile atılmıştır.

Bugünkü manada lastiğin geliştirilmesi 1900 yılların başlarında gerçekleşmiştir. Bugün lastiklerde yaygın olarak kullanılan ana hammadde olan kauçuk önceleri sadece G.Amerika` da, sonraları Malezya, Endonezya, Srilanka ve diğer Güneydoğu Asya ülkeleri ve Brezilya` da yetiştirilen kauçuk ağacından elde edilimektedir. Kauçuk önceleri değişik amaçlar için kullanılmış, ancak lastik sektöründe kullanımı Goodyear` ın kauçuğu kükürt ile pişirip (vulkanizasyon) şekillendirmesiyle gerçekleşmiştir. Bundan sonra lastik teknolojisinde Dunlop` un topuklara çelik teller yerleştirmesi ve iç lastiği geliştirmesi ile hızlı bir gelişme başlamış ve 1920 li yıllara gelindiğinde Pnömatik tekerlek lastiğin ana maddelerine pamuktan yapılmış olan kord bezileri dahil olmuştur. Pamuktan daha mukavim kord ipliklerinin geliştirilmesi ile pamuk kord bezi yerine günümüzde yagın olarak kullanılan rayon, polyester ve nylon gibi sentetik kat bezleri ve çelik kordlar kullanılmaya başlanmıştır. Lastiklerin sınıflandırılması ve standardizasyonu 1940 lı yıllarda lastik kesit genişliği ve jant ebadından oluşan rakam-harf grubuna dayalı lastik ebat sistemi geliştirilmesiyle başlatılmıştır.

Lastiğin Yapısı

I- Lastiğin Elemanları:
Lastiği oluşturan elemanları görevlerine göre temel ve opsiyonel elemanlar olarak ikiye ayırabiliriz.

A- Temel  Elemanlar:

1- Çapraz lastiğin temel elemanları
Karkas  Yapı
Sırt
Yanak
Topuk

2- Radyal lastiğin temel elemanları
Karkas Yapı
Sırt
Yanak
Topuk
Kuşak (çelik veya tekstil)

B-Opsiyonel Elemanlar

1-Çapraz Lastiğin Opsiyonel Elemanları
Darbe katı
Chafer
Şeritler
Dolgular

2- Radyal Lastiğin Opsiyonel Elemanları
Restriction veya takviye katları
Şeritler
Dolgular
Chafer
Lastiğin Temel Elemanları

Karkas:

Lastikte yükü taşıyan eleman basınçlı havadır. Sanılanın aksine  karkas yük taşıma elemanı değildir. Ancak yükü taşıyan basınçlı havanın yapı içerisinde tutulması görevini  karkas yapı üstlenir. Karkas, karışım matriksi içerisine tekstil veya çelik kordların katmanlar halinde yerleştirilmeleriyle elde edilir. Karkası oluşturan kordlar topuk teli demeti etrafında dolanarak yapının topuk ile kenetlenmesini sağlar. Lastiğin dayanıklılığını yük altındaki davranışlarını ve kapasitesini belirleyen yapıdır.
Sırt:
Lastiğin yol ile temasını sağlar. Motor gücünü yola aktararak, hızlanmayı ve çekişi , frenleme gücünü yola aktararak yavaşlamayı ve durmayı sağlar. Karkasın yapısını ısınma, aşınma, yarılma, kesilme gibi yoldan gelebilecek olumsuz etkilere karşı korur. Sırtta yer alan desen ve sırtı oluşturan kimyasal karışımın cinsi lastiğin yolda tutunmasını, çekişini, ıslak zemindeki davranışlarının, hareketini ve frenleme kabiliyetlerini belirler.

Yanak:

Karışım kaplaması vasıtasıyla karkasa yanlardan gelebilecek dış etkilere  karşı lastiği korur. Lastiğin soğumasına yardım eder.

Topuk:

Karkas yapının uçlarının iki taraftan hiperstatik olarak kilitlenmesi fonksiyonunu üstlenen mesnetlerdir. Çelik tellerden oluşur , karışım malzemesiyle kaplanır , dairesel bir yapıya sahiptir.Topuğun bir diğer görevi  de  lastiğin janta montajını sağlamaktır.

Kuşak :
Radyal gövde yapısına sahip lastiklere özgü bir yapıdır. Topuktan topuğa 90° açı ile uzanan gövde katlarının üstünde yer alan ve sadece sırt bölgesinde bulunan 20° açılı çelik veya tekstil kord yapıdır. Bu yapı lastiğin hız performansını arttırıcı yönde etki eder. Lastiğin dönme direncinin azalmasını sağlar.

Lastiğin Opsiyonel Elemanları

Darbe Katı :
Lastiğin karkas yapısının üstü ile  sırtın altındaki bölgede yeralan, özel kauçuk karışımıyla kaplanmış nylon esaslı kord malzemeden imal edilmiş tek veya birden fazla katmandan oluşan bir ara yapıdır. Bu tabaka artan hızlarda ve yük altında oluşan çarpılmalara karşı lastiğin sırt bölgesinin dayanıklılığını ve stabilitesini arttırır. Ayrıca bu yapı karkas yapının korunmasına , sırtın delinme ve kesilmelere karşı dirençinin artmasına yardımcı olur.

Chafer (Topuk Bezi):

Lastiğin topuk bölgesinde birleşen karkas yapı ile topuk yapısının üstünü örten ve lastiğin janta montajı ve demontajı esnasında oluşabilecek hasarlara karşı karkas yapıyı muhafaza eden, tubeless lastiklerde sızdırmazlık sağlayan ve Jant ile lastik topuğu arasındaki sürtünme nedeniyle oluşan ısıl etkileri ve aşınmayı azaltmayı sağlayan bileşenidir.

Şeritler : Lastiği oluşturan katların uçlarına yerleştirilen ve lastik imali esnasında kat uçlarının açılmasını ve dağılmasını engelleyen karışım yapıdır. Ayrıca ekyerlerinin kapatılması amacıyla kullanılırlar.

Dolgular (Apex):
Lastiğin topuk bölgesinde ve kat dönümlerinde oluşabilecek boşlukları doldurmak amacıyla yer alan ve lastiğin janta oturma bölgesinin daha rijit olmasını sağlayan karışım yapıdır.

Takviye Katları :
Bazı lastiklerde sırt bölgesinde kullanılan dayanıklılık arttırıcı ilave bir yapıdır. Özellikle radyal binek lastiklerinde hız performansına artı yönde etki eder.

Astar :

Opsiyonel elemenlara ilave olarak tübeless lastiklerde lastiğin iç yüzeyinde topuktan topuğa uzanan ve lastiğin basınçlandırılmasında kullanılan gazın (Nitrojen, kuru hava vs.) ve nemin karkas yapıya sızmasını önleyen özel kimyasal karışımdan imal edilen yapıdır. Bu yapı lastiğin basınç tutması için kullanılan iç lastiğin yerini almıştır.

Lastiklerin Gruplandırılması

A-Gövde Yapılarına göre

 


1. Çapraz lastikler : Geleneksel gövde yapısıdır. Lastiğin gövdesini oluşturan katların her biri ötekine göre çapraz yöndedir. Katlardaki tekstil kord iplikleri bir topuktan diğerine dönme eksenine göre 30-40°lik açılarla uzanırlar. Her bir kat diğerini yaklaşık 90° lik açılarla çapraz keser.

 

2. Radyal lastikler : Lastiği  oluşturan gövde katlarının tamamı aynı yönde uzanırlar ve birbirleriyle açı farklılığı yapmazlar. Katlardaki kord iplikleri (çelik veya tekstil) bir topuktan diğerine lastiğin dönme eksenine göre 90 derecelik açı ile uzanırlar. Katlar birbirleriyle paralel olup çaprazlama kesmezler. Katların üzerinde performansı arttırmak amacıyla zorunlu olarak 15 -20 derece açılı tekstil veya çelik kuşaklar bulunur. Katlarının ve kuşaklarının cinsine ve kullanım yerine göre de radyal lastikler şu şekilde sınıflandırılabilir.

 

a. Tekstil Gövdeli, Tekstil Kuşaklı Radyal Binek Lastikleri
b. Tekstil Gövdeli, Çelik Kuşaklı Radyal Binek Lastikleri
c. Tekstil Gövdeli, Çelik Kuşaklı Radyal Kamyon/Otobüs Lastikleri
d. Çelik Gövdeli, Çelik Kuşaklı Radyal Kamyon/Otobüs Lastikleri (All Steel Lastikler)

B-Kullanıldığı Yerlere Göre

Binek Lastikleri
Kamyonet / Minibüs Lastikleri
Kamyon / Otobüs Lastikleri
Traktör Lastikleri
İş Makinesi Lastikleri
Endüstriyel Lastikleri
Bisiklet / Motosiklet Lastikleri
Bahçe / Tarla Lastikleri

C-Kullanıldığı  Yere Göre

Highway lastikleri ( normal yolda kullanılan  lastikler)
Off road  lastikleri (yol dışı kullanım -arazi  lastikleri )

D-Hava tutma sistemine göre

İç lastikli   lastikler ( Tube  Type ) : Bu  tip lastiklerde hava, lastik içine yerleştirilen ve iç lastik adı verilen özel kauçuk malzemeden imal edilmiş bir yapı içine muhafaza edilir. Lastiğin montajında kolon ve jant halkaları gibi ilave yapılar kullanılır.

İç lastiksiz lastikler (Tubeless)    : İç lastiksiz lastiklerde hava, jant ve lastik arasına doldurulur. Bu nedenle havayı muhafaza etmek için lastiklerin iç yüzeyinde lastiğin imalat aşamasında yerleştirilen ve sızdırmazlık sağlayan özel karışımdan yapılmış ince bir astar bulunur ve özel tubeless jantı kullanılır.
İç lastiksiz lastiklerle iç lastikli lastikleri kısaca mukayese edersek;

– İç lastiksiz lastiklerde lastik delindiğinde havası iç lastiklilere oranla daha yavaş boşalır ve bu nedenle sürüş emniyeti büyük ölçüde artar.
– İç lastiksiz lastiklerde iç lastik, kolon ve jant halkaları olmadığı için iç lastiksiz lastiğin sökülüp takılması daha kolaydır.
– İç lastiksiz lastik daha soğuk çalıştığı için daha uzun ömürlüdür.
– İç lastiksiz lastik kolon ve iç lastik kullanılmadığı için aracın toplam ağırlığı daha az olur

E-Sırt Desenlerine Göre

Düz Tip Lastikler
Düz-Dişli Tip Lastikler
Dişli Tip Lastikler
Blok Tip Lastikler
Kar Çamur Tipi Lastikler
Askeri Tip Lastikler
(Lastiklerin sırt desenleri lastiğin kullanım amacı ve kullanım yerine göre tespit edilir.)

Ön Düzen Geometrisi

Ön düzen dediğimizde aracın yol tutuşu esnasında sağa veya sola doğru yönelmesini engellemek için tekerlekler ve kule aralığına verilmesi gereken ayarlar aklımıza gelmelidir. Ön düzeni oluşturan bu ayarlar ile araç aktif güvenliğide kazanmış olacaktır.

Ön Düzen Geometrisinin Önemi

Direksiyon ve süspansiyon sistemlerinin görevlerini kusursuz bir şekilde yapabilmeleri için ön tekerlek açıları doğru olarak düzenlenmelidir. Ön düzen geometrisinin uygun ayarlanması ile dinamik gerilmeler ve parçaların aşınmaları azalacaktır. Ön düzen açı ve boyutlarının ayarları süspansiyon sistemine, tekerlek tahrik sistemine ve direksiyon sistemine göre değişir. Bu ayarlar sürüş performansını, direksiyon kararlılığını ve parçalarının dayanıklılığını artırmak için yapılır. Bağımsız arka süspansiyona sahip araçlarda, arka tekerleklere de ön tekerleklerde olduğu gibi kamber ve toe açısı verilir.
Kamber Açısı
Taşıtın ön tekerleklerine önden bakıldığında düşey eksene göre, tekerleğin üst kısmının aracın merkezine ya da dışarı doğru eğimine kamber açısı denir. Tekerleğin üst kısmı dışa doğru belirli bir açı ile eğim yapıyorsa pozitif kamber, içe doğru eğimli ise negatif kamber olarak tanımlanır. Kamber açıları genellikle pozitif verilir. Bazı küçük çaplı tekerlekler için negatif kamber daha iyi sonuçlar vermektedir.
Kamber Açısının Amacı ve Etkileri
1-Lastiğin yol yüzeyine iyi bir temas yapmasını sağlar,
2-Pozitif kamber, lastiğin yere temas noktasını yük ekseninin yola temas noktasına getirerek, meydana gelen momenti azaltır. Böylece direksiyon kolaylığı sağlar,
3-Aracın ağırlığını aks başına momentsiz bindirerek, aks pimi burcunda veya rotillerdeki sürtünmeyi azaltır direksiyon kolaylığı sağlar,
4-Tekerleğe gelen normal tepki kuvvetinden dolayı aks pimi veya rotillerde meydana gelen yük ve aşınmaları azaltır,
5-Gereğinden fazla pozitif kamber açısı tekerleğin dıştan aşınmasına negatif kamber ise içten aşınmasına sebep olur,
6-Kamber açısının iki tarafta eşit olmaması taşıtın bir tarafa çekmesine neden olur. Taşıt, pozitif (+) kamber açısının büyük olduğu tarafa çekme yapar. İki tekerlek arasındaki kamber açısı farkı 0,5 dereceden büyük olmamalıdır.

 

Kaster Açısı
Taşıt tekerleklerine yandan bakıldığında görülen, aks piminin veya alt ve üst salıncak rotillerini birleştiren doğrunun taşıtın önüne veya arkasına doğru yaptığı eğime kaster denir. Tekerleğe yan tarafından bakıldığında pimin üst kısmının arkaya doğru eğimi “Pozitif Kaster“, tersi ise “Negatif Kaster” olarak adlandırılır. Günümüz taşıtlarında her iki duruma da rastlamak mümkündür.
Kaster Açısının Amacı ve Etkileri
1-Kaster açısının asıl amacı taşıta hareket kararlılığı sağlamaktır. Pozitif veya negatif kaster verilmiş araç tekerleklerinde, yolun durumundan dolayı sapma meydana geldiğinde, tekerlekler tekrar eski konumuna gelir.
2-Dönüşlerden sonra tekerlekler tekrar düz duruma getirilmeye çalışıldığında direksiyonun kolayca toplanmasına yardımcı olur. Örneğin sağ tarafa dönen araçta sağ tekerlek aksı yere yaklaştırılmaya çalışılır. Ancak, tekerlek yere gömülmeyeceğinden, aracın sağ direksiyon mafsalı yukarı doğru kalkar ve araç gövdesini de yukarı kaldırır. Dönüşten sonra direksiyon serbest bırakıldığında aracın ağırlığı ve yol direncinin etkisiyle sağ direksiyon mafsalı tekrar aşağıya doğru itilir ve tekerlekler tekrar düz konumuna döndürülür.
Toe Açısı (Toe-in veya Toe-out)
Araca hareket veren ön tekerleklere üstten bakıldığında görülen, tekerleklerin ön kısmının arkaya göre farklı mesafede olması durumudur. Ön tarafın arkaya göre kapalı olmasına toe-in, açık olmasına da toe-out denir.
Toe Açısının Amaç ve Etkileri
1-Taşıt düz yolda hareket ederken tahrik tekerleklerinin ve yükün etkisi ile ön tekerlekler, arkadan itişli araçlarda genellikle dışa doğru açılmaya, önden çekişli araçlarda ise içe doğru kapanmaya zorlanır. Bu nedenle önden çekişli araçlarda ön tekerleklere toe-out,arkadan çekişli araçlarda toe-in verilir.
2-Taşıt ön tekerleklerine, üretici firma tarafından belirlenmiş değerlerin dışında fazla miktarda toe-in veya toe-out verilmişse bu durum tekerleklerde yuvarlanma direncinin artmasına neden olur. Ayrıca tekerleklerin, içten veya dıştan anormal derecede düzensiz aşınmalarına yol açar. Bu aşınma, yanal yönde testere dişi şeklinde kendisini gösterir.
Aks Paralelliği (İz Takibi)
Taşıt hareket halinde iken, arka tekerleklerin ön tekerleklerin izlerini paralel takip etmesi haline iz takibi denir. İz takibinin amacı ön düzen ayarına başlamadan önce arka süspansiyonların ve şasi doğruluğunun uygun durumda olup olmadığını belirlemektir. İz takibinin hatalı oluşu, lastik aşınmasına ve direksiyon sertliğine sebep olur.
Sürüş Ekseni: Arka aksa dik olarak, aksın tam ortasından geçer. Bu eksen, aracın düz sürüşündeki gidiş yönünü gösterir.
Boyuna Eksen: Araç şasisinin ortasından boylamasına geçen eksendir.
Simetrik Eksen: Ön ve orta aksın ortasından geçen eksendir.
İz Takibinin Bozulmasının Nedenleri
1-Arka köprünün kayması,
2-Ön ve arka süspansiyon sistemi parçalarındaki deformasyonlar,
3-Şasi çerçevesinin  eğik oluşu.

Kış Lastiği

KIŞ LASTİĞİ RİSK YÖNETİMİ İKEN KAR ZİNCİRİ KRİZ YÖNETİMİDİR

1) KIŞIN MUTLAKA KIŞ LASTİĞİ KULLANILMALI ,
GEREKTİĞİNDE VE TALEP EDİLDİĞİNDE KAR ZİNCİRİ TAKILMALI:

Kışın kar yağmasa , yolda buz olmasa , araç 4×4 ve hatta ABS / ASR / ESP’li bile olsa, 7 °C’ın altındaki sıcaklıklarda mutlaka kış lastiği kullanılmalıdır.

Bunun nedeni sadece kış lastiklerinin özel profillerinin olması değildir. Yaz lastiklerinin malzemesi 7 °C’ın altındaki sıcaklıklarda sertleştiği için yola tutunması azalmaktadır. Kış lastiklerinin ise üretildikleri Silica esaslı malzeme daha yumuşaktır ve 7 °C’ın altındaki soğuk hava şartlarında kuru asfalt , kar ve buzda tutunmayı artırmaktadır.

Kış lastiğinin yetersiz kaldığı karlı veya buzlu yollarda riske girmeden , trafik yetkililerinin talebi durumunda , araç üreticisinin tanımladığı tekerleklere ( yaz lastiği kullanılıyorsa tercihen dört tekerleğe de) kar zinciri takılmalıdır.

Yaz lastiği ile kar veya buz üzerinde araç kullanmak isteyen (özellikle 4×4) araç sahiplerine (kış lastiği veya zincir takmak dışında) tavsiyemiz bundan vazgeçmeleri, kendilerinin ve başkalarının can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamalarıdır.

2) KIŞ LASTİĞİ RİSK YÖNETİMİ İKEN , KAR ZİNCİRİ KRİZ YÖNETİMİ DİR.

“Risk” meydana gelebilecek zararlı bir olayın sonuçları ve oluşma olasılığının bileşkesidir. “Risk Yönetimi” ise en geniş anlamı ile riskin denetimi ve yönetimi anlamına gelir. “Kriz” , ivedi tepki gösterilmesini gerektiren; risk yönetimi, kriz öngörme ve önleme
mekanizmalarının yetersiz kaldığı gerilim yaratan bir durumdur. “Kriz yönetimi” de önlenemeyen krizin denetim altına alınabilmesi için yönetimidir.

Kışın sıcaklığın 7 °C’ın altında geçtiği yerlerde dolaşan araçlara ve özellikle ( ambulans ,itfaiye, belediye, polis , okul servisi, taksi gibi ) görev araçlarına kar yağmadan , yollar buz tutmadan , henüz kışın başında iken kış lastiği takılması ve araçta “kış donanımı” ( Kar zinciri, takoz, don önleyici sıvı vs) nın bulundurulması “risk yönetimi” iken , en son çare olan “kar zinciri” nin takılması ise “kriz yönetimi” dir.

İstanbul’un “Kriz Yönetim Merkezi” durumundaki “Afet Koordinasyon Merkezi” nin (AKOM) kar yağdıktan sonra yaz lastiği olan araçlara kar zinciri takılmasını istemesi “kriz yönetimi” gereği doğrudur.

İstanbul Valiliği’nin 7 Şubat 2005 tarihli “Zincirli veya kar lastiği olmayan araçların trafikte seyirlerine izin verilmeyeceği” şeklindeki kararı,risk yönetimine inanan ve kış lastiği kullanan bilinçli sürücüleri destekleyen yerinde bir karardır.

İstanbul’daki görev araçlarının ve özellikle köprüleri kullanacak tüm araçların bir kriz durumu oluşmadan “risk yönetimi” gereği kış lastiği takmalarının desteklenmesi alınacak kararların en doğrusudur. AKOM’un ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı sayın
Dr. Kadir Topbaş’ın 18 Kasım 2005 tarihli “ Kar lastiği kullanılmalı” açıklamaları ve “belediye otobüslerinde kar ( kış) lastiği takılacağı” nın açıklanması bu doğrultuda alınmış en olumlu kararlardır.

3) BİR LASTİĞİN KIŞ LASTİĞİ OLDUĞU NASIL ANLAŞILIR?

Kış lastiği ile ilgili RMA ve ASTM şartlarını sağlayan lastikler yukardaki sembolü kullanabilirler. “Bu sembolü taşıyan lastikler kış lastiğidir” diyebiliriz.

RMA ve ASTM standartlarına göre bir lastiğin “kış lastiği” olabilmesi için belirli test şartlarını yerine getirmesi gerekmektedir. Buna göre aday lastikle kış şartlarını temsil eden kaygan bir yolda yapılan ABS’li tam fren sonundaki fren ivmesinin , “referans lastiğin” fren ivmesinden en az % 7 daha fazla olması gerekmektedir.

“Dört Mevsim Lastiği “ M+S ‘in ancak yukardaki sembolü taşıyorsa M+S Kış Lastiği olarak değerlendirilebileceği, öte yandan M+S lastiklerinin yazın iyi bir yaz lastiği, kışın da iyi bir kış lastiği görevini göremeyeceği mutlaka bilinmelidir.

4) KIŞ LASTİĞİ İLE KIŞIN DAHA KISA FREN MESAFESİ :

50 km/h hızda ve kar üzerinde yapılan fren testlerinde durma mesafesi;
kış lastikleri ile 35 m
yaz lastikleri ile 43 m
ölçülmüştür.

30 km/ h hızda ve buz üzerinde yapılan fren testlerinde durma mesafesi;
kış lastikleri ile 57 m
yaz lastikleri ile 68 m
ölçülmüştür.

FRENTEKNİK Test Laboratuvarı ve CONTINENTAL Lastikleri Türkiye Distribütörü OLTAŞ tarafından 4 Mart 2005’de (kara yakın k=0.2 sürtünme katsayısına sahip )
ABS test pisti üzerinde 80 km/h hızda yapılan karşılaştırma testinde:
kış lastikleri ile 65 m
yaz lastikleri ile 80 m
ölçülmüştür.

5) 4×4 ARAÇLAR DA KIŞ LASTİĞİ TAKMALI:

Kış lastikleriyle donatılmış önden çekişli bir aracın , yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4×4) bir araca göre daha güvenli olduğunu herhalde pek azımız biliyordur.

Bunun çok basit bir nedeni vardır :
Fren sırasında tüm araçlar dört tekerlekten fren yapmaktadır , yani araçlar eşittir.
Yaz lastikleri ile donatılmış önden çekiş veya arkadan itişli bir araç kalkış yapamadığı için yardımsız hareket edememekte, hareket etse bile fren sırasında araç duramamaktadır.

Yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4×4) bir araç ise rahatlıkla kalkış yapabilmekte , fakat fren sırasında durma mesafesi aşırı uzamaktadır yani “gittiği gibi duramamaktadır”.

Öte yandan kış lastikleriyle donatılmış önden çekişli veya arkadan itişli bir araç daha kısa mesafede durabilmektedir yani “gittiğinden daha iyi durmaktadır “.

Avusturya Otomobil Kurumu ÖAMTC’nin 80 km/h ve kar üzerinde 4×4 bir araçla yaptığı
fren testleri sonunda durma mesafeleri;
kış lastiği ile 67m ,
dört mevsim lastiği ile 82m ve
yaz lastiği ile 108m
ölçülmüştür.

6) KIŞ LASTİĞİ DÖRT TEKERLEĞE TAKILMALI:

Kış lastiği ülkemizde kışın soğuk geçtiği illerimizde özellikle taksi ve otobüs gibi araçlarda kullanılmaktadır. Ancak yetersiz bilgi veya ekonomik gerekçelerle bu lastikler sadece çekişin olduğu lastiklerde kullanılmaktadır. Yani araç arkadan itişli ise kış lastikleri sadece arka tekerleklere , araç önden çekişli ise de sadece ön tekerleklere takılmaktadır.

Kış lastiğinin sadece çekiş olan tekerleklere takılması kuru ve kaygan yollarda riskler taşımaktadır.Önde ve arkada farklı özelliklerde lastiklerin kullanılması aracın kuru ve kaygan yollardaki çekiş ve fren dengelerini bozmaktadır:

– Önde yaz lastiği , arkada kış lastiklerinin takılı olduğu arkadan itişli bir araç kuru yolda arkadan kayma eğilimi gösterirken, kaygan yolda ise önden kaymakta ve direksiyon hakimiyetini kaybetmektedir.

– Önde kış lastiği, arkada yaz lastiklerinin takılı olduğu önden çekişli bir araç kuru yolda önden kayma eğilimi gösterirken , kaygan yolda da arkadan kaymakta ve araç savrulmaktadır.

Yaz lastikli bir araçta sadece çekiş olan tekerleklere zincir takılması da karlı yollarda yukardaki riskleri taşımaktadır. Örneğin önden çekişli ve yaz lastikleri takılı bir taşıtın ön tekerleklerine zincir takıldığında yokuş aşağı inişlerde frene basıldığında ( araç ABS’li
bile olsa)arka tekerlekler kilitlenebilmekte ve araç arkadan savrulmaktadır. Bu aracın kış lastiklerinin olması bu riski azaltmaktadır.

7) LASTİKLER İÇİN 4 X 4 X 4 KURALI:

4 X 4 X 4:
Dört lastiğin dördü de aynı marka / model ve aşınma oranında olmalıdır.
4 X 4 X 4:
Dört lastiğin dördü de 4 yıldan yaşlı olmamalıdır.
4 X 4 X 4:
Dört lastiğin profil derinliği 4 mm den az olmamalıdır.

AVRUPADA KIŞ LASTİĞİ ZORUNLULUĞU ÜLKE KIŞ LASTİĞİ
ZORUNLULUĞU
VAR MI? ÖZEL DURUMLAR VE İSTİSNALAR AVUSTURYA HAYIR KIŞ DONANIMI belli yollarda zorunlu, Kış lastiği ile en az profil derinliği
4 mm. İSVİÇRE HAYIR Kış lastiği tavsiye ediliyor, yaz lastiği ile kazalarda sürücü sorumlu ALMANYA HAYIR Kış lastiği 1.1.2006 itibariyle “hava ve kış şartlarına bağlı “ olarak
sürücülerin sorumluluğunda . Aksi durumda € 20.- puansız ceza ve
trafiği aksatan durumlarda da € 40.- puanlı ceza var. FRANSA HAYIR Trafik işaretleri ve ek işaretler ile gerekli yerlerde kış lastiği veya kar
zinciri zorunluluğu bildiriliyor İTALYA HAYIR Trafik işaretleri ve ek işaretler ile belli yollarda KIŞ DONANIMI
zorunluluğu bildiriliyor İSVEÇ EVET Yabancı ülke araçları için zorunlu değil NORVEÇ EVET Yabancı ülke araçları için zorunlu değil FİNLANDİYA EVET 1 KASIM – ŞUBAT SONU ARASI (Aksi durumda yüksek para cezası ) ÇEK CUMHURİYETİ HAYIR Özel durum ve istisna yok SLOVENYA EVET 15 KASIM – 15 MART ARASI DANİMARKA HAYIR Özel durum ve istisna yok BELÇİKA HAYIR Çivili lastik yasak HOLLANDA HAYIR Çivili lastik yasak LÜKSEMBURG HAYIR Çivili lastik yasak POLONYA HAYIR Özel durum ve istisna yok LİTVANYA EVET 1 KASIM – 1 NİSAN ARASI LETONYA EVET 1 KASIM – 1 NİSAN ARASI( Aksi durumda yüksek para cezası var) ESTONYA EVET 1 KASIM – 1 NİSAN ARASI( Aksi durumda yüksek para cezası var) TÜRKİYE HAYIR Trafik işaretleri ve ek işaretler ile belli yollarda kar zinciri takma
zorunluluğu bildiriliyor . Kış lastiği KIŞ DONANIMI içinde tanımlı değil.
Çivili lastik yasak değil.

KIŞ DONANIMI: Kış lastiği veya Dört mevsim lastiği , Kar zinciri, Takoz, Cam için Don önleyici sıvı vs

Binek ve Hafif Ticari Lastiklerin Kullanım ve Raf Ömrü

Lastikler araç altında beklenen performansı yerine getirmeleri amacı ile çeşitli kimyasal ve doğal malzemelerin, teknolojik bir süreçle bir araya getirilmesiyle üretilmektedir. Üretim işlemleri sonucunda lastiğe istenen performans parametleri kazandırılmakta, normal ve uygun koşullarda saklanması ve kullanılması durumunda en üst seviyede performans vermesi hedeflenmektedir.

Lastiğin araç altında düzgün çalışabilmesi ve kendinden beklenen performansı verebilmesi için; kullanımda iken maruz kaldığı iklim, çevre, kullanım koşulları (aracın yükleme durumu, yol koşulları, seyir hızı, lastik şişirme basıncı, doğru bakım uygulaması) ve eğer bir depoda saklanmaktaysa depolama koşulları çok büyük önem taşımaktadır.

Kullanım ve depolama koşullarının çok değişken olması nedeni ile sadece lastik üretim tarihine bakarak lastiğin ömrü hakkında kesin bir bilgi verilmesi doğru değildir. Lastik ömrü konusunda, Brisa A.Ş. olarak, JATMA (Japan Automobile Tyre Manufacturers Association=Japon Otomobil Lastiği Üreticileri Derneği) tarafından yapılan açıklamayı takip etmekteyiz.

JATMA’nın açıklamasına göre;

“Binek ve hafif ticari araçlara yönelik kullanılmış veya kullanılmamış (yedek-stepne dahil) lastikler üretim tarihinden sonra on (10) yaşını doldurmuş ise, gözle görünür herhangi bir hasara veya şekil bozukluğuna sahip olmasa dahi ya da diş derinliği kullanım için yeterli gözükse dahi yenileri ile değiştirilmelidir.”

Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1 : Lastik nedir ?

Cevap 1 : Lastik, ana hammadesi olan kauçuk ve yardımcı kimyasallardan hazırlanmış karışım içerisinde tekstil veya çelik kord ipliklerinin belirlenmiş pozisyonlarda yeraldığı kompozit bir yapı ve yük taşımaya yarayan pnömatik, dinamik bir sistemdir. Lastiğin görevi kısaca yük taşımak, güç iletimini sağlamak, hareketi başlatmak ve durdurmak, gidiş ve viraj yönlerini korumak, araçla zemin arasında süspansiyon tabakası oluşturarak rahat sürüş sağlamak olarak sayılabilir.

Soru 2 : Lastik havası ne olmalıdır?

Cevap 2 : Kullanılan aracın yüküne , hızına ve mevsimlere göre araç üreticisinin tavsiye ettiği basınçlar kullanılmalıdır. Lastik havası olarak azot gazı kullanılması tercih edilmelidir. Lastik havasını indirmek diş aralarının kapanmasına , lastiğin yer ile temas eden yüzeyinin değişmesine sebep olacağından yaz aylarında +2 PSI hava vurulmalıdır. Düşük hava yaz aylarında lastikte artı bir ısınma yapacağından yanakta kırılma ve karkasta ipliklerin yanmasına sebep olabilir. Lastik şişirme basıncı mutlaka lastik soğukken kontrol edilmeli ve tamamlanmalıdır.

Soru 3 : TWI` nin anlamı nedir?

Cevap 3 : Lastiğin omuz bölgesinde görülen bu harflerin anlamı ?Treadwear Indicator? lastiğin maksimum aşınma noktasını gösteren yükseltinin olduğu yerdir. Bunu görmek için diş aralarına baktığınızda o noktaya gelmişseniz lastiğinizi mutlaka değiştirmelisiniz. Kamyon ve otobüs lastiklerinde eğer bu TWI noktası aşılırsa kaplama sorunları çıkabilir. (TWI Kamyon ve kamyonet grubunda 3 milimetrenin altına düşmemelidir.)

Soru 4 : Lastiğin janta montajı nasıl yapılmalıdır?

Cevap 4 : Lastiğin janta montajında petrol ve petrol ürünlerini , yağları ve deterjanları kaydırıcı olarak kullanmak sakıncalıdır. Çünkü bunlar lastiğin kimyasal yapısını bozar ve lastiğin jantta dönmesine sebep olur. Montajı lastiği bozmayan özel kaydırıcılar veya arap sabunu ile yapmak uygundur. Paslanmış ve üretici firma tarafından tavsiye edilen jantlar haricinde jant kullanımı kesinlikle tavsiye edilmez.

Soru 5 : Tubeless ( iç lastiksiz ) ile Tubetype ( iç lastikli ) lastik arasındaki ne gibi farklar vardır ?

Cevap 5 : İç lastiksiz lastiklerle iç lastikli lastikleri kısaca mukayese edersek;
İç lastiksiz lastiklerde lastik delindiğinde havası , iç lastiklere oranla daha yavaş boşalır ve bu nedenle sürüş emniyeti büyük ölçüde artar.
İç lastiksiz lastiklerde iç lastik, kolon ve jant halkaları olmadığı için iç lastiksiz lastiğin sökülüp takılması daha kolaydır.
İç lastiksiz lastik daha soğuk çalıştığı için daha uzun ömürlüdür.
İç lastiksiz lastik ; kolon ve iç lastik kullanılmadığı için aracın toplam ağırlığı daha az olur.

Lastik Diş Dibi Derinliği

Nitrojen Gazı Nedir ve Faydaları Nelerdir?

Nitrojen kuru ve normal havadan 3 kat daha yavaş hareket eden molekül yapısına sahip bir gazdır.
Nitrojen yanıcı olmayan bir gazdır.
Lastiklerden hava kaçmasından dolayı artan yakıt tuketimini azaltır.
Lastik ömrünü artırır.
Lastik basıncı hermevsimde aynı kalır.
Yola maksimum tutunma sağlar,dolayısıyla güvenliği artırır.
Aracın süspansiyonuna destek olur ve hissedilir derecede sürüş keyfi sağlar.
Lastik içerisinde ve jantta oksidasyon(paslanma) olmaz.
Düzensiz hava basıncından dolayı oluşan dengesiz sırt aşınmlarını engeller.
Nitrojen teknolojisi Formula 1 araçlarında,uçaklarda,Indycar ve Nascar yarışlarında; Amerika ve Avrupa ülkelerindeki tüm motorlu araçlarda kullanılmaktadır.

Doğru Lastik Seçimi

Emniyetli bir işletme ve lastikten azami ömür almak için yapılacak ilk iş1em doğru lastik seçimidir. Ömrü ve çalışması çok çeşitli şartlara bağlı olan lastiklerin  seçilmesinde göz önünde bulundurulması gereken hususlar şunlardır;

a) Yük durumu: Vasıta veya makine ile üzerindeki yükün lastik üzerindeki ağırlığı lastiğin imal edildiği taşıma, yük ve hız kapasitesine uygun olmalıdır.

b) Şişirme Basıncı: Lastik imalatçısının yük ve tavsiye ettiği hız durumuna göre şişirilmelidir.

c) Yol ve yüzey şartları: Değişik yol ve yüzey şartları için lastik sırtında çeşitli diş profilleri kullanılır. Asfalt zeminde kullanılacak lastiklerle, kumlu veya taşlık arazide kullanılacak lastiklerin diş profilleri farklı farklıdır. Lastik seçiminde bu sebeple yol ve yüzey şartları göz önünde bulundurulmalıdır.

d) Dönen veya döndürülen lastik: Lastiğin dönen veya döndürülen tekerleğe takılması halinde, hafif vasıtalarda bir değişiklik olmamasına rağmen ağır vasıtalarda ve bilhassa iş makinelerinde bazı değişik sırt deseni (şekilleri) aranır (Greyder-Yükleyici).

e) Çalışma Mesafesi: Uzun yolda devamlı çalışan lastikte aşırı ısınma meydana gelebilir. Bu durumu bir miktar hafifletmek için daha az ısınan lastik, mesela; fazla kat sayılı veya radyal lastikler tercih edilebilir.

LASTİKLERİN DÜZENSİZ VE ÇABUK AŞINMALARININ NEDENLERİ

Aracınızdaki lastikler beklediğiniz süreden önce aşınıyor ise, buna sebep etkenler aşağıda açıklanmıştır.

Hız

Yüksek hız lastikte aşırı ısınma, ısı da lastiğin ömrünün azalmasına sebep olur.

Sert Durma ve Kalkmalar

Sert duruş ve kalkışlar lastik aşınmasını hızlandırır, lastik üzerinde anormal aşıntılara sebep olur.

Isı

Sürekli sıcak iklimde kullanılan lastik ile sürekli soğuk iklimde kullanılan lastik ömürleri farklıdır. Sıcak iklimde kullanılan lastik ömrü daha kısadır.

Lastik Basınçları

Az veya fazla olması lastiğin değişik yönlerden aşınmasına sebep olur.

Yol Yüzeyi ve Yapısı

Yol yüzeyinin bozuk olması lastiği çabuk aşındırır.

Mekanik Düzensizlikler

Mekanik düzensizlikler araçta veya tekerlekte olabilir. Bu, ön tekerlekte erken veya düzensiz aşınmalara neden olabilir.

Mekanik Düzensizlikler Şunlardır

a) Toe-In (Öne kapanıklık)

Lastik tabanının iç kenarından tüylenme veya testere dişi şeklinde aşınmalar oluşur.

b) Toe-Out (Öne açıklık)

Lastik tabanının diş kenarından tüylenme veya testere dişi şeklinde aşınmaya sebep olur.

c) Kamber Açısı (İçe veya dışa yatıklık)

Pozitif ve Negatif kamber konumuna göre lastik iç ve dış kenarlarından düzgün bir aşınma meydana getirir.

d) Kaster Açısı (Aks ayarsızlığı)

Bu ayarsızlık, tekerleğin bir tarafa çekilmesi, düzensiz ve çabuk aşınmalar ortaya çıkarır.

e) Sarkık Akslar

Bütün arıza yükün lastikler üzerine dengesiz dağılmasına ve iç taraftaki lastiklerin daha çok aşınmasına sebep olur.

f) Tandem (Bağımsız) Tekerlek

Bu tekerlekler virajlarda yol yüzeyine uymadıkları için aşırı ve düzensiz aşınmalara sebep olur (ilave dingil).

g) Eğri Şasiler

Ön ve arka tekerlekler arasındaki mesafenin farklı olması yada şasi çapında kayma olması lastiklerde çabuk aşınmaya sebep olur.

h) Frenlerdeki Bozukluklar

Kampanadaki bozukluklar veya ayarsız frenler lastiklerin aşınmasına sebep olur.

ı) Amortisör Arızası

Bozuk ya da eskimiş amortisörlerde düzensiz lastik aşınmalarına sebep olur.

i) Tekerlek bilyelerindeki aşınmalar, rotlardaki ayarsızlıklar, U saplamalarındaki bozukluklar, balanssız ve yalpalayan tekerleklerde, düzensiz ve çabuk aşınmaya sebep olur.

a) Lastiklerinizi normal basınçta şişirin

b) Bozuk ve taşlık yollarda fazla hız yapmayın

c) Lastiği keskin kaldırım kenarlarına sürtmeyin

d) Gereksiz yere ani ve sert fren yapmayın

e) Yavaş kalkın ve kalışta patinaj yaptırmayın

f) Havalar sıcak ve yükünüz ağır ise aracınızı normal hızda sürün

g) Uygun olmayan yüklemeden kaçının

h) Motoru ve tekerlekleri fazla yormamak için motor devri ve yol şartlarına uygun vitesi seçin.

1- Lastik şişirme basınçları daima araç üreticisi firmanın belirlediği değerlerde olmalıdır.

2- Yoldaki olumsuzluklardan daha az etkilenmek için çukurlara ve tümseklere hafif açılı bir şekilde ve fren pedalı serbest bırakılarak girilmelidir.

3- Aşınmış lastiklerin yağmurlu, çamurlu ve karlı kış koşullarında sürüş güvenliğini olumsuz etkilediği bilinmelidir.

4- Araç üreticisi firmanın önerisi dışında basık serili lastik asla kullanılmamalıdır.

5- Lastik diş derinlikleri periyodik olarak kontrol edilmelidir.

6- Lastikte diş derinliği yasal limite (1,6 mm.ye) indiğinde mutlaka aynı ebat, aynı yük kodu ve aynı hız koduna sahip yeni bir lastikle değiştirilmelidir.

7- Yeni lastikler aracın tahrik aksına bakılmaksızın kesinlikle arka aksa takılır. Eğer takılacak yeni lastik “yönlü” bir desene sahipse yanağındaki lastik dönüş yönünü gösteren “OK” işaretine, “simetrik” ise yanağındaki OUTER (dış yanak) yazısına dikkat edilmelidir.

8- Lastik yanağında belirtilen yük indeksi ve hız sembollerine uyulmalıdır.

9- Uzun süreli park etme durumunda (üç aya kadar) lastik şişirme basınçları % 10 artırılmalıdır.

10- Lastiğe harici bir darbe alındıysa lastik jantları sökülüp içten de olası hasar kontrolü yapılmalıdır.

11- Lastikte yara tamiri, yetkili kişilerce yapılmalıdır.

12- Periyodik olarak araç ön düzen ayarlarına sokulmalı veya titreşim hissedildiğinde balans ayarı yaptırılmalıdır.

13- Aracın tahrik aksına bakılmaksızın kış lastikleri dörtlü set olarak takılmalıdır.

14- Araca binmeden önce lastikler gözle fiziksel olarak kontrol edilmelidir.

15- Sökme-Takma işlemi uzman kişilerce ve uygun ekipmanla yapılmalıdır.

16- Jantlar lastik takılmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.

17- Her yeni lastik değişiminde iç lastikli, (tube type) dış lastikle birlikte mutlaka iç lastik, iç lastiksiz (tubeless) dış lastikle birlikte supap da yenilenmelidir.

18- Supap kapakları daima kontrol edilmeli ve lastik contalı kapaklar kullanılmalıdır.

Kamber Açısı

Araca üstten bakıldığında tekerleklerin üst kısımlarının içe veya dışa olan açılarına kamber açısı denir. Lastik ekseni ile dikey eksen arasındaki eğimin cinsi derecesinden ölçülür.

Tekerleğin üst kısmının dışa doğru eğimli olmasına pozitif Kamber, tekerleğin üst kısmının içe doğru olan eğimine ise egatif kamber adı verilir.

Kaster Açısı

Taşıt tekerleklerine yandan bakıldığında görülen, aks piminin veya alt ve üst salıncak rotillerini birleştiren doğrunun taşıtın önüne veya arkasına doğru yaptığı eğime kaster denir. Tekerleğe yan tarafından bakıldığında pimin üst kısmının arkaya doğru eğimi Pozitif Kaster, tersi ise Negatif Kaster olarak adlandırılır. Günümüz taşıtlarında her iki duruma da rastlamak mümkündür.

Yük Endeksi

Yük İndeksi

Lastik başına yük (kg)

Yük indeksi

Lastik başına yük (kg)

Yük indeksi

Lastik başına yük (kg)

60

250

79

437

98

750

61

257

80

450

99

775

62

265

81

462

100

800

63

272

82

475

101

825

64

280

83

487

102

850

65

290

84

500

103

875

66

300

85

515

104

900

67

307

86

530

105

925

68

315

87

545

106

950

69

325

88

560

107

975

70

335

89

580

108

1000

71

345

90

600

109

1030

72

355

91

615

110

1060

73

365

92

630

111

1090

74

375

93

650

112

1120

75

387

94

670

113

1150

76

400

95

690

114

1180

77

412

96

710

115

1215

78

425

97

730

Kış Lastiği Soru ve Cevapları

SORU: Kış Lastiğinin Yaz lastiğinden farkı nedir?
Yaz lastiklerinin malzemesi 7 °C’ın altındaki sıcaklıklarda sertleştiği için
yola tutunması azalmaktadır.Kış lastiklerinin ise, özel profillerinin yanısıra,
üretildikleri Silica esaslı malzeme daha yumuşaktır ve 7 °C’ın altındaki
soğuk hava şartlarında kuru asfalt, kar ve buzda tutunmayı artırmaktadır.

SORU: Bir lastiğin Kış Lastiği olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kış Lastiği ile ilgili RMA (Rubber Manufacturers Association) ve ASTM
şartlarını sağlayan lastikler yukardaki sembolü kullanabilirler.
“Bu sembolü taşıyan lastikler Kış Lastiğidir” diyebiliriz.

SORU: M+S Kış Lastiği nedir?
FREN özelliğinin yanında ÇEKİŞ özelliği de artırılmış Kış Lastiği ’dir.
RMA (Rubber Manufacturers Association)’un tanımlamasına ve ASTM ’nin
test metoduna göre kış şartlarını temsil eden kaygan bir yolda yapılan
çekiş kuvveti testinde “referans lastiğin” çekiş kuvvetinden en az %10
daha fazla çekiş kuvveti sağlayan lastikler Kış Lastiği sembolünün
yanında M+S veya M S veya M/S işaretleri taşıyabilmektedirler. Aşağıdaki
sembolleri birarada taşıyan lastiklere “ M+S Kış Lastiği “ diyebiliriz:M+S

SORU: Kar Lastiği var mıdır?
HAYIR!
Her ne kadar İngilizce konuşulan ülkelerde, örneğin ABD’de, isim olarak
“Snow Tyre” kullanılsa da “Kar Lastiği” diye ayrı bir Lastik sınıfı yoktur.
Kış Lastiği yerine “Kar Lastiği” denilmesi doğru değildir.
Kış Lastiğine “Kar Lastiği” yakıştırması “sadece kar üzerinde kullanılabilen”
veya “kar üzerinde Kar Zinciri kullanılmasını gerektirmeyen” gibi yanlış
anlamalara neden olmaktadır.
Öte yandan bazı, genellikle ucuz, Kış Lastiği markalarının kar üzerindeki
sonuçlarının diğer rakip markalardan daha iyi, fakat kuru ve ıslak yolda
belirgin şekilde kötü olması, bu zayıflığı olan lastiklerin “Kar Lastiği” olarak
satılması bir “Pazarlama Stratejisi” olarak da değerlendirilebilir.

SORU: M+S “Dört Mevsim Lastiği” nedir?
“Dört Mevsim Lastiği“ olarak da bilinen M+S lastikleri ( M = Mud = Çamur
S = Snow = Kar ) Çamur ve Kar üzerinde daha iyi sonuç almak için üretilmiş,
ancak bu ek özelliklerinin standardı olmayan lastiklerdir. Bu harfleri taşıyan
lastiklerin hangi şartları sağladığı belli değildir. Yolüstü ve Yoldışı şartlarda
gitmesi beklenen 4×4 SUV araçların fabrika çıkışı lastikleri genellikle M+S
lastikleridir.

SORU: M+S “Dört Mevsim Lastiği” Kış Lastiği sayılır mı ?
HAYIR!
M+S lastikleri ancak Kış Lastiği sembolünü taşıyorsa M+S Kış Lastiği
olarak değerlendirilebilir. Kış lastiği sembolünü taşımayan M+S
lastiklerinin kar üzerinde fren mesafelerinin yaz lastiklerinden daha kısa ,
ancak kış lastiklerinden daha uzun olduğu saptanmıştır. “Kış Lastiği”
sembolünü taşımayan M+S “Dört Mevsim Lastikleri” nin kışın iyi bir Kış
Lastiği , yazın da iyi bir Yaz Lastiği olamıyacağı mutlaka bilinmelidir.
SORU: Kış Lastiği sembolü taşımayan M+S Lastiği Kış Lastiği
sayılmıyorsa, neden M+S Lastiği Almanya’da Aralık 2010’da
yapılan son düzenlemede kış şartlarına uygun lastikler arasında
değerlendirilmiştir ?
Eski düzenlemeye kıyasla daha doğru bulunmasına karşın, Alman Trafik
Güvenliği kuruluşları bu kararı yetersiz bulduklarını açıkladılar. Bu kararın
alınmasında M+S lastiğini fabrika çıkışı standart lastik olarak kullanan 4×4
SUV araçların etkili olduğu düşünülmektedir.

SORU: Kar yağmıyorsa Kış Lastiğine neden ihtiyaç olsun?
Kar yağınca yaz lastiğine Kar Zinciri takarım. Yanlış mı?
RİSK YÖNETİMİ AÇISINDAN YANLIŞ !
Kış Lastiği Risk Yönetimi , Kar Zinciri Kriz Yönetimi dir.
Ne kadar çok Risk Yönetimi , o kadar az Kriz Yönetimi.
Kış Lastiği , kışın kar yağsın yağmasın düşük sıcaklıklarda aracın
yola tutunmasını artırmakta , aşırı buzlanma olmadığı sürece
aracın kar üzerinde gitmesine ve durmasına olanak vermektedir.
Özellikle kuru yoldan kaygan yollara (Köprü ve Viyadük üstünde buzlanma
veya siyah buz vs) ani girişlerde aracı yolda tutabilmektedir. Yani Kış
Lastiği riskleri azaltmaktadır.
Yaz Lastiği ise aynı şartlarda ve özellikle ani zemin değişikliklerinde aracı
yolda tutamamaktadır.Kış Lastiğine göre çok daha erken ve sık Kar Zinciri
takma ihtiyacı duymakta ,zincir takıldığında yavaş gitmek ve kuru zeminde
ise çıkarılmak zorundadır.

SORU: Kış lastiğinin sadece çekiş olan tekerleklere takılması yeterli midir?
HAYIR !
Kış lastikleri dört tekerleğe de takılmalıdır , çünkü aracın en kısa mesafede
durması hareket edebilmesinden daha önemlidir. İyi bir fren performansı
ve kararlılık için 4 tekerlekte de Kış Lastiği şarttır.

SORU: Karayolları Trafik Kanununda Kış Lastiği tanımı var mıdır?
HAYIR !
Karayolları Trafik Kanunu’nda “Kış Lastiği” yer almamaktadır, ancak
30.maddede yeralan ;
“Araçların, esasları yönetmelikte belirtilen şekilde ve tarzda teknik şartlara uygun
durumda bulundurulması zorunludur”
cümlesi ilgili Yönetmelikte yeterli bilgi olmadığı için Trafik Polisi ve Trafik
Jandarmasına;
“kışın bazı kaygan yollarda Kış Lastiği yeterlidir,zincir istenmeyebilir ”
şeklinde yorum yapma sorumluluğu yüklemektedir.

SORU: Hangi resmi veya özel araçlar öncelikle Kış Lastiği takmalıdır?
Kışın sıcaklığın 7 °C’ın altında geçtiği yerlerde Ambulans ,İtfaiye, Belediye
araçları, Polis ,Jandarma, Okul servisi, Taksi gibi görev araçlarına ve tabii
ki Şehiriçi- ve Şehirlerarası Yolcu Otobüslerine kar yağmadan , yollar buz
tutmadan , henüz kışın başında iken Kış Lastiği takılmalıdır.

SORU: Kış Lastiği takılı araçların Kar Zinciri bulundurmaları gerekli midir?
EVET ! ZORUNLUDUR !
Karayolu Trafik Kanunu ve ilgili Karayolu Trafik Yönetmeliği gereği
Karlı ve buzlu yollarda “bir takım Kar Zinciri bulundurulması” zorunludur.
Bu zorunluluk Yaz veya Kış Lastiği takmış tüm araçlar için geçerlidir.

SORU: Kış Lastiği takılı bir araca Kar Zinciri takılır mı?
Takılırsa hangi durumlarda takılmalıdır?
TAKILABİLİR!
1) Trafik yetkililerinin talebi durumunda,
Kış Lastiği takılı araçlara ne zaman Kar Zinciri takılması gerektiği Trafik
Polisi ve Trafik Jandarmasının yetkisinde olmakla birlikte , zorunluluk
olmaksızın bu sorumluluk öncelikle sürücülerin üzerindedir. Karlı
yollarda Trafik yetkilileri Yaz Lastiği takılı araçlardan Kar Zinciri
takmalarını isterken, Kış Lastiği takılı araçlardan bunu istemeyebilirler.
Kış Lastiği takılı olduğu görülmesine karşın , Trafik yetkilileri Kar Zinciri
takılmasını isterse , sürücülerin kesinlikle bu karara uymaları gereklidir.
2) Kış lastiğinin yetersiz kaldığı karlı veya buzlu yollarda özellikle
yokuş aşağı inişlerde aşağıdaki deneme yapıldığında sonuç
olumsuzsa;
– aracın hızı ve vitesi o şekilde seçilmelidir ki, gaz pedalı
bırakıldığında araç blokajsız yavaşlamalı, gaza basıldığında
patinajsız hızlanmalıdır.
3) Araç hızı düşürülmesine karşın aşağıdaki durumlar devam
ediyorsa;
– Fren sırasında ABS’nin ,
– Gaza basıldığında ASR’nin ve
– Dönemeçlerde ESP’in kendiliğinden
çok sık devreye girmesi
sınır değerlere de çok sık ulaşıldığı anlamına gelir.
Tehlikeli durum oluşmadan araç üreticisinin tanımladığı tekerleklere
Kar Zinciri takılmalıdır.

SORU: Trafik Denetimi sırasında araçta Kış Lastiği takılı olduğunun
daha kolay anlaşılması için ne yapılabilir?
Kolay teşhis için Kış Lastiği sembolü çıkmaz beyaz kalem ile boyanabilir.
SORU: ABS / ASR / ESP olan araçlara da Kış Lastiği takılmalı mıdır?
EVET !
ABS fren , ASR ise çekiş güvenliğini arttıran teknik üstünlüklerdir,
ancak ABS/ASR fizik kurallarını ,yani tekerlekle yol arasındaki sürtünme
katsayısını, değiştiremez, kötü lastiklerle buzda fren mesafesini kısaltamaz.
ESP ise hareket sırasında sürücünün istediği hareket çizgisinden çıkma
eğilimi gösteren aracı, sürücünün istemi dışında, frenleri tek tek kullanarak,
aracın tekrar sürücünün istediği hareket çizgisine girmesini sağlayan
kararlılığı artıran bir elektronik denetim sistemidir. Yukarda sayılan tüm
Elektronik Güvenlik ve Çekiş Sistemlerinin başarısı ve doğru çalışabilmeleri
için lastiklerin yola iyi tutunmaları şarttır. Kışın bu araçlar da Kış Lastiği
kullanmalıdır.

SORU: 4X4 araçların Kış Lastiği takmasına gerek var mıdır?
EVET!
Yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4×4) bir araç rahatlıkla
kalkış yapabilmekte ve kısa sürede yüksek hızlara çıkabilmektedir, fakat
fren sırasında durma mesafesi aşırı uzamaktadır yani ;
“gittiği gibi duramamaktadır”.
Bunun çok basit bir nedeni vardır :
Fren sırasında tüm araçlar dört tekerlekten fren yapmaktadır, yani araçlar
eşittir.
Yaz lastiği ile kar veya buz üzerinde araç kullanmak isteyen (özellikle 4×4)
araç sahiplerine (Kış Lastiği veya zincir takmak dışında) tavsiyemiz bundan
vazgeçmeleri , kendilerinin ve başkalarının can ve mal güvenliğini tehlikeye
sokmamalarıdır.
SORU: Neden dört tekerden çekişli (4X4) ve elektronik güvenlik
donanımlarına sahip araçların iki tekerden çekişli araçlara göre
daha çok Kış Lastiği ihtiyacı vardır?
Çünkü dört tekerden çekişli ve elektronik güvenlik donanımlarına sahip
araçlar, iki tekerden çekişli araçlara göre çok daha çabuk hızlanabilmekte ,
daha yüksek hızlara ve fiziksel sınırlara ulaşabilmekteler, ancak fren sırasında
tüm araçlar eşit durumda oldukları için “gittikleri gibi” duramamaktadırlar.

SORU: Kış Lastiği takılı dört tekerden çekişli (4×4) araçların Kar Zinciri
bulundurmaları gerekli midir?
EVET ! ZORUNLUDUR !
Karayolu Trafik Kanunu ve ilgili Karayolu Trafik Yönetmeliği gereği
Karlı ve buzlu yollarda “bir takım Kar Zinciri bulundurulması” zorunludur.
Bu zorunluluk Yaz veya Kış Lastiği takmış , 4×4’ler dahil, tüm araçlar için
geçerlidir.

SORU: Yaz Lastiği takılı 4X4 ABS/ASR ve ESP’li bir araç , Kış Lastiği takılı
önden çekişli ve ABS’li başka bir araçla karlı bir yolda
karşılaştırıldığında hangi araç daha güvenlidir?
FREN AÇISINDAN KIŞ LASTİKLİ ÖNDEN ÇEKİŞLİ ARAÇ !
Kış Lastikleriyle donatılmış önden çekişli bir aracın Yaz lastikleriyle
donatılmış dört tekerden çekişli 4×4 bir araca göre daha güvenli olduğunu
herhalde pek azımız biliyordur.
Bunun çok basit bir nedeni vardır :
Fren sırasında bütün araçlar dört tekerden fren yaptıkları için eşittirler.
Yaz lastikleriyle donatılmış 4×4 bir araç “gittiği gibi duramamaktadır” yani fren
sırasında fren mesafesi aşırı uzamaktadır.
Öte yandan dört tekeri de Kış lastikleriyle donatılmış tek dingilden çekişli bir
araç “gittiğinden daha iyi” durabilmektedir.

SORU: Türkiye’de Yaz – Kış Lastiği karşılaştırması yapıldı mı?
EVET ! Üç kez.
4 Mart 2005’de FRENTEKNİK Test Laboratuvarı ve OLTAŞ / CONTINENTAL
tarafından ABS test pisti üzerinde (k=0.2 kara yakın sürtünme katsayısı)
80 km/h hızda yapılan karşılaştırma testinde:
kış lastikleri ile 65 m
yaz lastikleri ile 80 m fren mesafesi ölçülmüştür.

25 Ocak 2006’da İETT , kışlastiği.com ve FRENTEKNİK Test Laboratuvarı
tarafından karlı zemin üzerinde İETT ’ye ait MAN belediye otobüsleriyle
50 km/h hızda yapılan karşılaştırma testinde:
kış lastikleriyle 43 m
yaz lastikleriyle 63 m fren mesafesi ölçülmüştür.

31 Mart 2006’da GOOD YEAR, kışlastiği.com , HED AKADEMİ ve
FRENTEKNİK Test Laboratuvarı işbirliği ile yapılan
“OKUL SERVĠSLERĠ ĠÇĠN KIġ LASTĠĞĠ – YAZ LASTĠĞĠ KARġILAġTIRMASI”
60 km/h hızda yapılan karşılaştırma testinde:
Yaz lastikleriyle …………………………………. 67 m
Kış lastikleriyle ………………………………….. 38 m
Önde Yaz , arkada Kış Lastikleriyle …….. 52 m
fren mesafesi ölçülmüştür.

SORU: Yeni Kış Lastiği takıldıktan sonra nelere dikkat edilmelidir?
Yeni Kış Lastiği takıldıktan sonra;
– Kuru yol üzerinde 200 – 300 km “Yüzey Alıştırması” yapılması,
– “Yüzey Alıştırması” sırasında yüksek hızlara çıkılmaması, ani fren
yapılmaması, dönemeçlere hızlı girilmemesi,
– “Yüzey Alıştırması” yapılmadan Kar üzerinde kullanılmaması,
gereklidir.
Kuru yol üzerinde “Yüzey Alıştırması” yapılması gereğinin nedeni Kış Lastiği
üretim sürecinde lastiğin lamellerinin kalıptan kolay ayrılabilmesi için Silica
bazlı bir “Kalıptan ayırma yağı” kullanılması ve bu yağın lastiğin istenen
tutunmayı sağlayabilmesi için temizlenmesi gereğidir.
Geniş tabanlı Kış Lastikleri için “Yüzey Alıştırması” süreci daha da önemlidir.

SORU: Kış lastiğinin yola daha iyi tutunması için hava basıncını
düşürmek doğru mudur?
KESİNLİKLE YANLIŞ!
Kış ve Yaz lastiklerinin hava basınçları “kesinlikle” Lastik ve Araç üreticisinin
verdiği değerler olmalıdır. Öte yandan düşük basınç durumunda sanıldığı gibi
yola tutunma artmamakta, lastiğin yola tutunmayı artıran profilleri yetersiz
basınçtan dolayı işlevsiz kalmaktadır. Genel inanışın tersine hava basıncının
istenen değerden 0.1 – 0.2 bar daha yüksek basılmasının Kış Lastiğinin
tutunmasını artırdığı saptanmıştır.En son olarak, lastik basıncının
düşürülmesinin aracın dönemeç kararlılığını olumsuz etkilemenin yanında
“yuvarlanma direnci”ni ve dolayısıyla yakıt tüketimini de yükselttiği
unutulmamalıdır.

SORU: Kış Lastiği takarken yaz lastiğinden farklı (Ölçü, Hız ve Yük Sınıfı )
bir lastik takılabilir mi?
Araç üreticisinin önerdiği ve standart yaz lastiğinin özelliklerine sahip Kış
Lastiği takılmalıdır. Ancak üretici tarafından tavsiye verilmemişse ;
– Çapı aynı ancak genişliği daha az olan kış lastikleri kullanılabilir.
– Yük Sınıfı kesinlikle aynı olmalıdır.
– Hız sınırı daha düşük bir Kış Lastiği kullanılacaksa , Kış Lastiğinin bu
düşük hız sınırından dolayı ,sürücü kilometre göstergesine yapıştırılacak bir
çıkartma ile uyarılmalıdır.

SORU: Kış Lastikleri nasıl saklanmalıdır ?
Kış lastikleri 15 – 20 ºC sıcaklıkta karanlık , kuru ve serin bir yerde,
radyatör gibi ısı kaynaklarından en az 1m uzaklıkta ve naylon gibi bir
torbaya sarılarak depolanmalıdır.
Jantlı ve jantsız olarak depolandığında şunlara dikkat edilmelidir:
– JANTLI : Üst üste ve yatık şekilde depolanmalıdır .
– JANTSIZ : Dikine ve yanyana depolanmalı , deforme olmamaları
için lastikler peryodik olarak döndürülmelidir.

SORU: Kış lastiklerinin saklanma ömrü kaç senedir?
Beş yıldır. Bu süreyi geçen kış lastikleri işlevsel açıdan zayıflamaktadır.

SORU: Kış Lastiği seçiminde nelere dikkat etmelidir ?
1) Araç üreticisinin önerdiği ;
– Kış lastiği markası ve Tipi
– Ölçü , Yük sınıfı ve Hız Sınıfı takılmalıdır.
Bu bilgiler Kullanıcı El Kitabı veya araç üzerinde bulunmaktadır.
Aracın Yetkili Servisleri de bu konuda bilgi verebilir.
2) Araç üreticisi tarafından Kış lastiği markası ve Tipi önerisi verilmemişse,
seçilecek Kış Lastiğinin aracın üzerindeki
Standart Yaz Lastiği ile aşağıdaki özellikleri aynı olmalıdır ;
– Ölçü : Genişlik (mm) / Profil (%) X Jant çapı ( inç)
– Yük sınıfı : Load Index
– Hız sınıfı : Speed Index
3) Aşağıdaki durumlarda Standart Yaz Lastiği ile farklı özelliklere
onay verilebilir:
– Çapı aynı ancak genişliği daha az olan Kış Lastiği kullanılabilir.
– Yük Sınıfı kesinlikle aynı olmalıdır.
– Hız Sınıfı daha düşük bir Kış Lastiği kullanılacaksa sürücü,
Kış Lastiğinin bu düşük Hız Sınıfından dolayı , kilometre
göstergesine yapıştırılacak bir çıkartma ile uyarılmalıdır.
4) Seçilen Kış Lastiğinin mutlaka;
– Üzerinde “Kış Lastiği” işaretinin olması,
– Üretim Yılı ve Ayının kontrol edilmesi ,
– Garanti şartlarının öğrenilmesi,
– Aracın tüm tekerleklerine takılması gerekir. ( 4 x 4 x 4 kuralı)
5) Kış Lastiklerinin çeşitli otomobil dergileri veya kuruluşlar tarafından
yapılmış testlerdeki sonuçları , fiyatlarının yanında, aşağıdaki önem
sırasına göre gözönüne alınmalıdır:
– Kuru yolda fren
– Islak yolda fren
– Karda Fren
– Karda Çekiş
Kış Lastikleri kışın, kardan çok kuru ve ıslak zeminlerde
kullanılmaktadır . Sadece kar üzerinde iyi sonuç veren , kuru yolda
kötü sonuçlar veren “Kar Lastiği” iyi bir Kış Lastiği olamaz.
6) En iyi Kış Lastiği;
– Karda Fren ve Çekiş yönünden yeterli ,
– Kışın kuru ve ıslak zeminde yazın Yaz Lastiğine en yakın
sonuç veren lastiktir.

SORU: Kış Lastiği 12 ay kullanılır mı?
HAYIR !
Kış lastikleri ile yazın yapılan fren testleri yaz lastiklerine göre daha uzun
fren mesafeleri vermiştir. Aşağıdaki örnekte yaklaşık 3m lik bir uzama
görülmektedir.
Yazın 100 km/h hızda yapılan fren testinde durma mesafesi ;
– Kış Lastiği ile 41 m
– Yaz Lastiği ile 38 m
Ölçülmüştür.
Gereğinde bu 3 m lik fark hayat kurtarabilir. Bu nedenle kış lastiklerini
yazın kullanmamak gerekir.Öte yandan kış lastiklerinin yaz lastiklerine
göre daha pahalı olduğu da gözönüne alınacak olursa , bu kararın
ekonomik olmadığı da ortadadır.
“YAZ LASTİKLERİ YAZIN, KIŞ LASTİKLERİ KIŞIN KULLANILIR”